Η Συστημική Ψυχοθεραπεία

Κανένας άνθρωπος δεν γεννιέται μόνος. Γεννιέται μέσα σε βλέμματα, σε προσδοκίες, σε ιστορίες που προϋπάρχουν. Πριν ακόμη αρθρώσει λέξεις, έχει ήδη εγγραφεί σε ένα δίκτυο σχέσεων. Η Συστημική Ψυχοθεραπεία ξεκινά από αυτή τη θεμελιώδη παραδοχή: ότι ο άνθρωπος είναι πάντοτε μέρος ενός όλου και ότι ο τρόπος που βιώνει τον εαυτό του και τον κόσμο αποκτά νόημα μέσα στο πλαίσιο των σχέσεών του.

Ατομική Ψυχοθεραπεία Ενηλίκων - Άγγελος Παπαλούδης

Τίτλος

Επηρεασμένη από τη Γενική Θεωρία των Συστημάτων και τη σκέψη του Gregory Bateson, η συστημική προσέγγιση βλέπει την πραγματικότητα όχι ως άθροισμα μεμονωμένων στοιχείων αλλά ως πλέγμα αλληλεπιδράσεων. Σε ένα σύστημα, όπως π.χ. είναι η οικογένεια, κάθε κίνηση ενός μέλους επηρεάζει τα υπόλοιπα. Τίποτα δεν συμβαίνει σε κενό. Η σιωπή του ενός μπορεί να δυναμώνει τη φωνή του άλλου, το άγχος του παιδιού μπορεί να καθρεφτίζει μια ένταση που δεν έχει βρει ακόμη λέξεις ανάμεσα στους γονείς.

Τίτλος

Με αυτή τη ματιά, το σύμπτωμα δεν είναι εχθρός προς εξάλειψη. Είναι μήνυμα. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο μια σχέση εκφράζει κάτι που δεν έχει βρει ακόμη λόγια. Συχνά εμφανίζεται σε περιόδους αλλαγής: όταν ένα παιδί μεγαλώνει, όταν ένα ζευγάρι γίνεται γονείς, όταν μια απώλεια φέρνει αναστάτωση και χρειάζεται να ξαναβρούμε τη θέση μας. Η ερώτηση, λοιπόν, δεν είναι «ποιος φταίει;» αλλά «τι προσπαθεί να μας πει αυτή η δυσκολία;».

Ο Murray Bowen ανέδειξε τη σημασία της διαγενεακής συνέχειας και της διαφοροποίησης του εαυτού. Κουβαλάμε μέσα μας τρόπους σύνδεσης που έρχονται από παλαιότερες γενιές: πώς εκφράζεται ο θυμός, πώς βιώνεται η εγγύτητα, πώς αντιμετωπίζεται η σύγκρουση. Συχνά επαναλαμβάνουμε χωρίς να το γνωρίζουμε. Η θεραπεία δεν έρχεται να διακόψει βίαια αυτή τη συνέχεια, αλλά να τη φωτίσει. Όταν το άτομο αναγνωρίζει τη θέση του μέσα στην οικογενειακή ιστορία, μπορεί να επιλέξει με περισσότερη ελευθερία ποια νήματα θα συνεχίσει και ποια θα μετασχηματίσει.

Η Virginia Satir μιλούσε για την ανάγκη αυθεντικής επικοινωνίας και για την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου μέσα στο οικογενειακό σύστημα. Η συστημική ψυχοθεραπεία τιμά το πρόσωπο χωρίς να το αποσπά από τις σχέσεις του. Το άτομο δεν διαλύεται μέσα στο «όλον», ούτε όμως και απομονώνεται από αυτό. Η θεραπευτική διαδικασία ενισχύει την ικανότητα να είμαστε σε σχέση χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας, να λέμε «εγώ» χωρίς να διαρρηγνύεται το «εμείς».

Τίτλος

Στην πράξη, η θεραπεία μπορεί να είναι ατομική, ζεύγους ή οικογενειακή. Ακόμη και όταν στο δωμάτιο βρίσκεται ένα μόνο άτομο, παρόντες είναι συμβολικά όλοι οι σημαντικοί άλλοι. Διερευνώνται οι ρόλοι που έχουν αναληφθεί, ο «υπεύθυνος», ο «δυνατός», ο «αόρατος», και τα νοήματα που έχουν αποδοθεί στις εμπειρίες: «δεν αξίζω», «πρέπει να τα καταφέρνω μόνος», «αν εκφραστώ θα πληγώσω». Αυτές οι αφηγήσεις δεν είναι ουδέτερες, οργανώνουν τη ζωή.

Η σύγχρονη συστημική σκέψη, εμπλουτισμένη από τον κονστρουκτιβισμό και την αφηγηματική προσέγγιση, αναγνωρίζει ότι η πραγματικότητα συν-κατασκευάζεται. Στη θεραπεία, δεν ανακαλύπτουμε απλώς μια κρυμμένη αλήθεια, δημιουργούμε νέους τρόπους κατανόησης. Ο θεραπευτής δεν είναι αυθεντία που ερμηνεύει από απόσταση, αλλά συνομιλητής που συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός νέου νοήματος. Μέσα από ερωτήσεις που ανοίγουν και δεν κλείνουν, προσκαλεί το άτομο ή την οικογένεια να δουν αλλιώς αυτό που μέχρι χθες φάνταζε αμετακίνητο.

Η συστημική προσέγγιση σκέφτεται κυκλικά. Αντί για γραμμικές εξηγήσεις, παρατηρεί τους κύκλους που συντηρούν τη δυσκολία: όσο ο ένας αποσύρεται, τόσο ο άλλος πιέζει, όσο αυξάνεται η πίεση, τόσο βαθαίνει η απόσυρση. Όταν ο κύκλος γίνει ορατός, ανοίγει η δυνατότητα αλλαγής. Μια μικρή μετατόπιση σε ένα σημείο του συστήματος μπορεί να επιφέρει αναδιατάξεις σε ολόκληρο το πεδίο.

Η Συστημική Ψυχοθεραπεία δεν υπόσχεται άμεσες λύσεις ούτε αναζητά ενόχους. Προσφέρει έναν χώρο όπου το πρόβλημα μπορεί να ιδωθεί ως μέρος μιας ευρύτερης ιστορίας και όχι ως ταυτότητα. Ενισχύει την επίγνωση, την ευθύνη και την ευελιξία. Φωτίζει το υγιές δυναμικό που ήδη υπάρχει, ακόμη κι όταν έχει σκεπαστεί από πόνο ή σύγχυση.

Τελικά, η αλλαγή δεν είναι ατομικό κατόρθωμα ούτε οικογενειακή επιβολή. Είναι μια διαδικασία σχέσης. Όταν αλλάζει ο τρόπος που νοηματοδοτούμε την εμπειρία μας, όταν μετακινούνται έστω και ελάχιστα οι τρόποι που σχετιζόμαστε, τότε ολόκληρο το σύστημα μπορεί να αναπνεύσει διαφορετικά. Και μέσα σε αυτή τη νέα αναπνοή, το άτομο βρίσκει περισσότερο χώρο να είναι ο εαυτός του, χωρίς να χάνει τη σύνδεση με τους άλλους.